Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn fudiad o randdeiliaid sy’n cael ei arwain gan Synnwyr Bwyd Cymru a Lantra, ac sy’n ymdrechu i ddefnyddio mwy o lysiau a ffrwythau organig o Gymru mewn prydau ysgolion cynradd ledled Cymru, yn ogystal â thyfu’r sector garddwriaeth yng Nghymru ar yr un pryd. Fe’i sefydlwyd yn 2022 gan Synnwyr Bwyd Cymru, Lantra a Castell Howell Foods, gan weithio gydag un tyfwr, yn cyflenwi courgettes i lond llaw o ysgolion yng Nghaerdydd.
Eleni, mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn gweithio gyda thros 20 o dyfwyr; 5 cyfanwerthwr ac 16 Awdurdod Lleol, sydd hefyd yn cael eu cefnogi gan eu Partneriaethau Bwyd Lleol. Rhwng mis Gorffennaf a mis Rhagfyr 2026, mae’n anelu at gyflenwi tua 100 tunnell o lysiau lleol, organig i ysgolion ledled Cymru.
Gan gydnabod bod llysiau organig o Gymru yn ddrutach yn gyffredinol, ond nid bob tro, na llysiau sy’n cael eu tyfu mewn modd confensiynol, mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn talu’r gwahaniaeth mewn pris rhwng cynnyrch lleol, organig a phrisiau arferol drwy daliad ychwanegol sy’n gyfeillgar i natur. Mae’r incwm gwarantedig a’r cymorth a gynigir gan y fenter wedi galluogi tyfwyr i ehangu, amrywio eu cnydau a meithrin gwydnwch.
Mae cam nesaf y prosiect yn cael ei gefnogi drwy gronfeydd preifat, elusennol, a chyhoeddus, gan gynnwys Cronfa Her Lleoedd Lleol ar gyfer Natur Llywodraeth Cymru 2025/27, sy’n cael ei gweinyddu gan CGGC.
Erbyn 2030, rydym eisiau i 25% o’r holl lysiau a ddefnyddir mewn prydau ysgolion cynradd yng Nghymru fod yn lleol ac organig.
Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn helpu i greu amrywiaeth o fanteision, gan gynnwys:
Plant oedran ysgol gynradd mewn ysgolion ar draws 16 o ardaloedd Awdurdodau Lleol yng Nghymru yn ystod sesiynau Bwyd a Hwyl yr haf a thrwy gydol tymor yr hydref.
Mae ysgolion yn cael llysiau ffres fel moron, brocoli, tomatos, ciwcymbrau, letys, winwns neu nionod a llawer mwy.
Yn 2022, dim ond 6% o’r llysiau a brynwyd ar gyfer y sector cyhoeddus yng Nghymru oedd yn dod o Gymru. Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn helpu drwy:
Mae’r gwaith hwn yn hanfodol o ran cefnogi cymunedau lleol i feithrin gwydnwch i’w helpu i wrthsefyll digwyddiadau annisgwyl yn y dyfodol, gan gynnwys tarfu ar y gadwyn gyflenwi ac effeithiau newid hinsawdd. Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion hefyd yn helpu cyrff cyhoeddus i gyflawni eu rhwymedigaethau o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn ogystal â chefnogi ‘r gwaith o gyflawni Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023.
Mae’r hyn a ddechreuodd fel prosiect peilot bach wedi tyfu’n fudiad sy’n gweithio gyda thyfwyr, cyfanwerthwyr, rheolwyr arlwyo, ysgolion a phlant i sicrhau bod llysiau o Gymru yn cael eu gweini mewn ysgolion ledled Cymru.
Mae systemau cynhyrchu organig yn meithrin gwydnwch drwy gefnogi natur i wneud gwaith cynnyrch artiffisial – y rhai sy’n ddibynnol ar danwydd ffosil – fel plaladdwyr a gwrtaith synthetig. Mae tyfu llysiau organig yn cynhyrchu llai o Garbon ac yn helpu i feithrin natur. Mae cynyddu’r cynnyrch organig a dyfir yng Nghymru yn golygu llai o ddibyniaeth ar gynnyrch sy’n cael ei fewnforio o wledydd sy’n agored i niwed yn sgil effeithiau newid hinsawdd a llai o ddibyniaeth ar gynnyrch sy’n ddibynnol ar danwydd ffosil sy’n cael ei fewnforio ar gyfer cynhyrchu domestig.
Ochr yn ochr â’r cyfanwerthwr, cwmni Castell Howell, dechreuodd Synnwyr Bwyd Cymru ymchwilio i gaffael llysiau a gynhyrchir yn lleol gyda’r ‘Cynllun Peilot Courgettes’ yn 2022. Roedd hwn yn brosiect peilot a oedd yn cynnwys un tyfwr ac un cyfanwerthwr a ddosbarthodd bron i un dunnell o courgettes i ysgolion cynradd yng Nghaerdydd yn ystod Bwyd a Hwyl, rhaglen gwyliau ysgol Llywodraeth Cymru.
Gyda chefnogaeth gan Gronfa Cefnogi Cwmnïau Lleol Llywodraeth Cymru, lansiodd Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion ei gam cyntaf, gan weithio unwaith eto gyda Castell Howell, ac ehangu i weithio gyda thri thyfwr a chyflenwi ysgolion ledled Caerdydd, Sir Gaerfyrddin a Sir Fynwy.
Derbyniodd Synnwyr Bwyd Cymru arian ychwanegol gan y rhaglen Pontio’r Bwlch i dyfu’r prosiect ac ehangu ei gyrhaeddiad. Yn ystod y cyfnod hwn, gweithiodd Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion gydag wyth tyfwr a chyflenwodd dros 14 tunnell o lysiau organig i ysgolion ar draws chwe ardal awdurdod lleol yng Nghymru.
Unwaith eto, gyda chefnogaeth Llywodraeth Cymru a Pontio’r Bwlch, galluogodd Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion i 14 o dyfwyr gyflenwi 40 tunnell o lysiau i ysgolion ar draws 13 o ardaloedd Awdurdodau Lleol.
Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion nawr yn symud ymlaen i’r cam nesaf sy’n cael ei gefnogi gan y rhaglen Lleoedd Lleol ar gyfer Natur. Eleni, bydd y prosiect yn gweithio gydag 20 o dyfwyr, gan gyflenwi llysiau i 16 o blith 22 o ardaloedd Awdurdod Lleol Cymru drwy 5 cyfanwerthwr.
Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn bartneriaeth sy’n cael ei harwain gan Synnwyr Bwyd Cymru a Lantra sy’n gweithio gyda thyfwyr, awdurdodau lleol a chyfanwerthwyr ledled Cymru. Mae cam nesaf Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn cael ei ariannu gan Gronfa Her Lleoedd Lleol ar gyfer Natur 2025/27, sy’n cael ei gweinyddu gan CGGC.
Darllenwch fwy am y partneriaid sy'n rhan o'r gwaith yma
Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion bellach yn gweithio gyda 16 o blith 22 o ardaloedd Awdurdod Lleol Cymru.
Adnoddau ar gyfer ysgolion
Eleni, mae 20 o dyfwyr yn cymryd rhan yn Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion. Os ydych chi’n dyfwr neu’n ffermwr ac hoffech chi gymryd rhan, cysylltwch â ni drwy e-bostio: foodsensewales@wales.nhs.uk
Adnoddau i dyfwyr
Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn brosiect ymchwil weithredu sy’n golygu ein bod yn casglu data ac yn monitro effaith y fenter bob blwyddyn.
Rydym wedi cyhoeddi cyfres o adroddiadau sy’n amlinellu’r gwaith a wnaed a’r gwersi a ddysgwyd. Gallwch ddarllen mwy drwy ddewis adroddiadau penodol isod. Gallwch hefyd gael mynediad atynt drwy ymweld ag adran Adnoddau ein gwefan.
Rydym yn creu cynnwys i helpu i adrodd stori Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion. O bodlediadau i daflenni, ac o bosteri i ffilmiau, dyma ddetholiad o asedau rydym wedi’u cynhyrchu.
Rydym hefyd yn y broses o greu mwy felly dewch ‘nôl yn fuan i weld ein cynnwys diweddaraf.
Dyma ddetholiad o ddelweddau sy’n helpu i adrodd stori Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion. Maent yn cynnwys lluniau o
Os hoffwch wybod mwy am Lysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion neu os oes gennych chi ddiddordeb mewn cymryd rhan, cysylltwch â Synnwyr Bwyd Cymru yn uniongyrchol.
Ebostiwch ni
